Om historische gebouwen in de huidige tijd praktisch te kunnen gebruiken moeten soms noodzakelijke ingrepen aan de gebouwen gedaan worden. Om er voor te zorgen dat het gebouw zijn historische waarde behoudt, dienen nieuwe aanpassingen vaak getoetst te worden. Door het laten uitvoeren van bouwhistorisch onderzoek door een onafhankelijk onderzoeksbureau als Wennips Bouwhistorie, kunnen voorgenomen ingrepen getoetst worden. Door in een vroeg stadium onderzoek te laten doen, kunnen het planvormingsproces en het vergunningenproces soepel verlopen zonder onverwachte tegenslagen.


Bouwhistoricus Daan Wennips op zoek naar bouwsporen.

Wat is bouwhistorisch onderzoek?
Oude gebouwen zijn altijd stille getuigen van een voorbij verleden. Door hun specifieke architectuur, zichtbare of minder zichtbare bouwsporen of soms juist door louter functionele kenmerken is het verhaal achter een historisch gebouw af te lezen. Dit verhaal laat zich echter niet vanzelf vertellen. Door het doen van specialistisch onderzoek naar de bouwhistorie kan het hele verhaal van het gebouw en hun vroegere gebruikers vaak wél onthuld worden.

Een bouwhistoricus onderzoekt het gebouw dan ook aan de hand van meerdere historische bronnen. Een belangrijke bron is het gebouw zelf. De onderlinge samenhang, constructies materiaalgebruik, decoraties of zelfs afwerkingslagen geven een aanwijzing over de totstandkoming van een gebouw in de verschillende bouwfases. De informatie die het gebouw zelf oplevert wordt altijd gecombineerd met aanvullende bronnen zoals historische (bouw)tekeningen, foto’s, archiefstukken en kadastergegevens. Door een zorgvuldige analyse van de bouwsporen uit te voeren, met gebruikmaking van zoveel mogelijk aanvullende bronnen, kan een goed overzicht van de wordingsgeschiedenis van een gebouw geschetst worden. Vaak met een verrassend resultaat.

Rapportage
Om het geschiedenisverhaal van het gebouw overzichtelijk te ordenen wordt deze opgedeeld in zogenaamde bouwfases. De periode waarin een kleine of grote aanpassing aan het gebouw is gemaakt, wordt in het rapport als een bouwfase beschreven. In een bouwhistorisch rapport wordt altijd een tekening gepresenteerd waarin de bouwfases van het gebouw overzichtelijk weergegeven worden. In het rapport wordt aandacht besteed aan de architectuur, het vroegere gebruik, het eventuele historische interieur en de directe omgeving. Vrijwel altijd worden de onderdelen van een gebouw gewaardeerd zodat er concreet richting gegeven kan worden aan de planvorming van een architect en de toetsing van een bouwplan helder en transparant plaats kan vinden. De waardering wordt in drie niveaus gedaan volgens de landelijke Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek (2009): indifferente waarde, positieve waarde of hoge waarde. Ook de waardering wordt op een overzichtelijke waarderingsplattegrond weergegeven. In de begeleidende tekst wordt de beredeneerde waardering toegelicht. Deze waardering kan (door bijvoorbeeld een monumentencommissie) vereist worden als toetsingskader bij een vergunningaanvraag.

Diensten
De bouwhistorische onderzoeken die ik lever zijn altijd maatwerk, aangepast aan de diepgang van het onderzoek en de aard en omvang van het gebouw. De opzet van het onderzoek wordt dan ook altijd in nauw overleg met de opdrachtgever vastgesteld zodat het eindproduct op een effectieve wijze voldoet aan de vraag. In hoofdlijnen zijn er drie verschillende soorten bouwhistorisch onderzoek te onderscheiden:

  • Bouwhistorische inventarisatie: onderzoek naar structuren of bebouwing in een gebied. Gebouwen worden veelal van buiten onderzocht.
  • Bouwhistorische verkenning: de meest toegepaste vorm van onderzoek waarbij een gebouw of complex van gebouwen van binnen en van buiten onderzocht worden. In het rapport wordt de bouwhistorische waarde vastgesteld die bij de planvorming als toetsingskader werkt.
  • Bouwhistorische ontleding: een gedetailleerde documentatie van een bouwwerk of een gedeelte van een gebouw, bijvoorbeeld een interieur of een onderdeel daarvan.

Het eindproduct
Het onderzoek wordt overzichtelijk gepresenteerd in een rapportage, zowel digitaal als op papier. De tekst in het rapport wordt altijd verduidelijkt met heldere afbeeldingen zoals foto’s en tekeningen, die een goed overzicht bieden.

Een standaard bouwhistorische verkenning bevat over het algemeen de volgende onderdelen:

  • projectintroductie
  • samenvatting van het rapport
  • beschrijving van de bouwfasen, in woord en beeld
  • dateringstekeningen
  • beschrijving van de gebruiks- en bewoningsgeschiedenis
  • bouwhistorische beschrijving van het gebouw: duiding van bouwsporen en toelichting op de ouderdom van de onderdelen van zowel de gevels (architectuur) als het interieur.
  • cultuurhistorische waardering, in woord en beeld
  • waarderingstekeningen
  • historisch kadastraal onderzoek

Mocht het nodig zijn dan kan een onderzoek aangevuld worden met:

  • dendrochronologisch onderzoek
  • kleuronderzoek
  • aanvullend archiefonderzoek
  • vergelijkend (contextueel) onderzoek

Het onderzoek wordt uitgevoerd volgens de landelijke Richtlijnen bouwhistorisch onderzoek (2009).

Globale kosten
De kosten van een bouwhistorisch onderzoek hangen af van de diepgang en omvang van het onderzoek en de grootte van het pand. De diepgang en omvang van het onderzoek zullen in onderling overleg vastgesteld worden. De berekening van de kosten van een onderzoek is dan ook altijd maatwerk. Voor een gemiddeld onderzoek naar een pand van gemiddelde grootte kan gerekend worden op een bedrag tussen de 1500 en 3000 euro, exclusief BTW. Vraag vrijblijvend een offerte aan om de kosten voor u te laten berekenen.