Previous Image
Next Image

info heading

info content


 

Over het onderzoekspand

De tekening van Jan de Beyer uit 1742 geeft een goed beeld van de oude glorie van de havezate Rijswijk. Een hoog oprijzende toren met daarachter enkele bijgebouwen op een omgracht terrein. Achttiende-eeuwse kaarten tonen dat de toren zich op de hoek van het omgrachte terrein bevond. Bij bestudering van het gebouw zelf blijkt de toren een inmiddels dichtgezette poortdoorgang te bezitten. Dit geeft direct te denken over de oorspronkelijke situatie van het poortgebouw die zicht bevond op de hoek van een omgracht terrein. Diende het gebouw als poortgebouw bij een (grotere) hoofdburcht? Voor de aanwezigheid van een hoofdburcht zijn echter geen concrete aanwijzingen gevonden, de ruïne op de tekening van Jan de Beyer getuigt slechts van een niet verdedigbaar (dunne muren, grote vensters) gebouw. Het poortgebouw zelf heeft met de ruim één meter dikke muren, de gracht en kijk- of schietsleuven in de kelder wel een serieus verdedigbaar karakter. Een andere suggestie is dat het terrein diende als veilige haven voor het vee, waarbij men vanuit het poortgebouw de veerovers buiten de deur moest houden. Tegelijkertijd deed het poortgebouw dienst als een representatieve woning. Het is nog altijd onzeker wanneer het poortgebouw tot stand is gekomen, vaak wordt de veertiende eeuw genoemd. Hoe dan ook, later kreeg het poortgebouw de status van havezate waarmee de eigenaar zich kon verschrijven in de Geldersche Ridderschap. Eigendom van het huis (in combinatie met een aantal andere vereisten) betekende dus politieke macht. Hierdoor bleef het huis in handen van vooraanstaande en vermogende lieden die eind zestiende eeuw een nieuwe vleugel haaks tegen het poortgebouw lieten bouwen. Waarschijnlijk heeft het omgrachtte terrein altijd een combinatie van representatieve en agrarische functies gehad. In de negentiende eeuw zijn de twee bouwdelen verlaagd en onder één kap gebracht waardoor de oorspronkelijke bouwvolumes nu slecht herkenbaar zijn.

Over het onderzoek

opdrachtgever: Hogeschool Utrecht

Het onderzoek heb ik uitgevoerd in het kader van de opleiding Bouwhistorie, Restauratie en Monumentenzorg te Utrecht. Het onderzoekspand bevatte veel oorspronkelijke restanten van een soms lastig herkenbare historische situatie. Door de vele bouwsporen goed te bestuderen tijdens de twee velddagen kon toch een aardig beeld van de bouwgeschiedenis geschetst worden. Desondanks bleven veel vragen openstaan, met name over de functie van de poorttoren en de verklaring voor de locatie van de toren op de hoek van het omgrachte terrein. Deze vragen vielen voor een groot deel buiten het bereik van de opdracht waardoor de uitgevoerde bouwhistorische verkenning als een zeer geslaagd onderzoek kan worden gekwalificeerd.